Plaatsbepaling

• Nader onderzoek is vereist bij obstipatie in combinatie met minstens één van de volgende symptomen, met name bij 50-plussers: rectale bloedingen, verandering in het stoelgangspatroon.
• De eventuele oorzaak moet worden opgespoord en indien mogelijk behandeld. Sommige geneesmiddelen kunnen obstipatie veroorzaken, onder andere opioïden, anti-inflammatoire middelen (inclusief acetylsalicylzuur), ijzer, antipsychotica, veel antidepressiva, preparaten op basis van calcium, calciumantagonisten en ook geneesmiddelen met anticholinerge eigenschappen (zie Inl.6.2.3. Anticholinerge ongewenste effecten). De eerste maatregel om te nemen is het stopzetten van het verantwoordelijke geneesmiddel, indien mogelijk.
• Langdurig gebruik van laxativa is zelden noodzakelijk, behalve soms bij ouderen en personen met neurologische aandoeningen.
• Bij chronisch gebruik van sterke opioïden, bijvoorbeeld bij patiënten in de palliatieve zorg, wor-den laxativa best preventief toegediend. Methylnaltrexon, naldemedine (zie 8.4. Opioïdantagonisten) of de associatie van oxycodon + naloxon (zie 8.3.3. Combinatiepreparaten opioïden + opioïdantagonist) hebben ook deze indicatie in de SKP, zonder bewijs van superioriteit ten opzichte van laxativa.
• Laxativa worden ook gebruikt ter voorbereiding van chirurgie, endoscopie of beeldvorming.
• Idiopathische obstipatie en obstipatie die verband houdt met het prikkelbaredarmsyndroom
  • De aanpak van idiopathische obstipatie en van obstipatie bij prikkelbaredarmsyndroom is identiek.
  • De volgende basisaanpak is doeltreffend, vooral als de maatregelen worden gecombineerd: kiezen voor een aangepaste voeding (met bv. verhoogde inname van vezels), zorgen voor voldoende vochtinname en lichaamsbeweging, de defecatiedrang niet negeren en voldoende tijd nemen op het toilet.
  • De juiste plaats van vele van de hier besproken producten is niet duidelijk. De richtlijnen stellen meestal osmotische laxativa en zwelmiddelen voor als eerste keuze.
  • Chronisch gebruik van darmprikkelende laxativa, bv. de contactlaxativa kan verantwoordelijk zijn voor elektrolytenstoornissen en gewijzigde nierfunctie, zeker bij ouderen of in geval van nierinsufficiëntie.
  • Prucalopride heeft als indicatie in de SKP chronische obstipatie bij volwassenen bij wie laxativa onvoldoende werken. Vergelijkende gegevens lijken te wijzen op een betere werkzaamheid dan de andere laxativa. Er zijn vaak ongewenste effecten.
  • Linaclotide is volgens de SKP geïndiceerd voor obstipatie die verband houdt met het prikkelbaredarmsyndroom. Vergelijkende gegevens met de andere laxativa ontbreken [zie Folia januari 2017].
• In geval van fecaloom kunnen paraffine, macrogol met elektrolyten en rectale laxativa worden gebruikt. Deze indicatie wordt niet vermeld in de SKP van paraffine en rectale laxativa.